تبلیغات
تاریخ و تمدن ایران History & Culture of Iran
تمدن ایران زمین

زرین‌كوب بروجردی و روش استوار او در پژوهش‌های تاریخی و ادبی

سیزدهمین سال خاموشی نویسنده‌ی كتاب «دو قرن سكوت» 

شهداد حیدری :

                                            

انتشار كتابی به نام «دو قرن سكوت» در سال ١٣٣٠، نام پژوهشگر و نویسنده‌ای را ُپرآوازه ساخت كه تنها ٢٩ سال از زندگی‌اش سپری شده بود، اما روش دانش‌پژوهانه و شیوه‌ی سنجیده‌ی او در بررسی سرچشمه‌های(:منابع) تاریخی، نوید آینده‌ای پُربار برای نویسنده‌اش- عبدالحسین زرین‌كوب- می‌داد. گمانی نبود كه او با چنین اثر درخشانی، می‌تواند جانشینی شایسته برای استادان نامدار نسل پیش از خود باشد و از ستون‌های استوار پژوهش در تاریخ و فرهنگ ایران شود.

زرین‌كوب و شناخت تاریخ ایران
عبدالحسین زرین‌كوب(زاده‌ی ١٣٠١- بروجرد) پس از انتشار «دو قرن سكوت»، تا پایان زندگی ثمربخش‌اش دست از بررسی‌های ریزبینانه‌ی تاریخ پُر فراز و نشیب ایران نكشید. او به‌درستی دریافته بود كه شناخت فرهنگ و تمدن ایران و راز ماندگاری و پایداری آن، جز از راه فهم تاریخ ایران شدنی(:ممكن) نیست. كتاب‌های «تاریخ مردم ایران»(٢ج- ١٣٦٤) و «روزگاران ایران»(١٣٧٣)، دو نمونه از تلاش های پیوسته‌ی زرین‌كوب در زمینه‌ی تاریخ‌شناسی است. از همین‌روبود كه دانشگاه كمبریج، نگارش بخشی از «تاریخ ایران» را به زرین‌كوب سپرد. او با شایستگی علمی بسیار نگارش آن بخش از گذشته‌ی تاریخی ایران را به پایان رساند.
زرین‌كوب میان سال‌های ٢٦- ١٣٢٥ راهی تهران شد و بسیار زود در میان پژوهندگان و نویسندگان، نام و آوازه‌ای درخور یافت. یكی از نیكبختی‌هایی كه بهره‌ی زرین‌كوب جوان شد، معرفی كتاب او در مجله‌ی ادبی «سخن» بود. كتاب كم برگ زرین‌كوب با نام «فلسفه‌ی شعر؛ یا تاریخ تحول شعر و شاعری در ایران» به‌تازگی منتشر شده بود و دكتر پرویز ناتل خانلری شایسته دیده بود كه آن را در مجله‌ی معتبر خود بشناساند. ایرج افشار می‌نویسد: «تا آن زمان نام نویسنده‌ی كتاب- زرین‌كوب- به گوش كسی نخورده بود. اما اهمیت درونمایه‌ی كتاب و نوآوری نویسنده، استاد و سخن‌شناسی همانند خانلری را برانگیخته بود تا به بررسی و نقد آن بپردازد. نشر چنین مقاله‌ای در مهم‌ترین مجله‌ی ادبی و پیشرو آن زمان، گوهر استعداد زرین‌كوب را شناساند. زرین‌كوب از نقد خانلری هم نكته‌ها آموخت و هم در نوشتن دلیر شد».
 

زرین‌كوب و كوشش‌های مولوی‌شناسی او
زرین‌كوب از شاگردان برجسته‌ی «بدیع‌الزمان فروزانفر»، مولوی‌شناس نامدار، به‌شمار می‌رفت. شاید از همین‌رو بود كه بخش بزرگی از كوشش‌های علمی خود را ویژه‌ی شناخت و نوشتن درباره‌ی «مثنوی» مولانا كرد. كتاب های «سر نی»(١٣٦٤)، «بحر در كوزه»(١٣٦٦)، «پله پله تا ملاقات خدا»(١٣٧٠) و «از نی نامه»(١٣٧٧) از رهگذر دلبستگی بسیار زرین‌كوب به مثنوی و آثار مولانا پدید آمد. اما زرین‌كوب همه‌ی ادبیات ایران را ارج می‌نهاد و خود را پای‌بند به شناساندن آن می‌دانست. زرین‌كوب «پیر گنجه در جست‌وجوی ناكجاآباد»(١٣٧٢) را برای شناخت نظامی گنجوی و منظومه‌های او نوشت؛ «از كوچه‌ی رندان»(١٣٤٩) را ویژه‌ی شناخت حافظ و غزلیات جاودانه‌ی او كرد و در كتاب «صدای بال سیمرغ»(١٣٧٤) به بررسی سخن عطار پرداخت. در كتاب‌های «با كاروان حُله»(١٣٤٣)، «سیری در شعر فارسی»(١٣٦٣) و «از گذشته ادبی ایران»(١٣٧٥) نیز خوانندگان آثارش را با شعر سخنوران ایرانی، از سده‌های دور تا به امروز، آشنا كرد.
از دیگر آثار ماندگار زرین‌كوب، مجموعه جستارهای اوست. همانند: «یادداشت‌ها و اندیشه‌ها»(١٣٥١)، «نه شرقی، نه غربی، انسانی»(١٣٥٣، «از چیزهای دیگر»(١٣٥٦)، «با كاروان اندیشه»(١٣٦٣)، «نقش بر آب»(١٣٦٨) و «حكایت همچنان باقی است»(١٣٧٦). كتاب «نامور نامه»ی زرین‌كوب نیز، كه دربرگیرنده‌ی مجموعه جستارهای شاهنامه‌شناسی اوست، پس از درگذشتش ، به دستیاری همسر او، قمر آریان، چاپ شد(١٣٨٠).
عبدالحسین زرین‌كوب، پس از كوشش‌های بسیار برای شناخت تاریخ و فرهنگ ایران، سرانجام در ٢٤ شهریور ماه ١٣٧٨ چشم از جهان فرو بست. یادش گرامی.



طبقه بندی: بیوگرافی،